كند شما را چنان كه روز بدر كرد ، و اگر نكنى ( 1 ) و مخالفت كنى فرمان رسول را ، چنان باشد كه روز احد كه رسول - عليه السّلام - بامداد بيامد و جاى شما در كارزار باز مىكرد ، و هو قوله : * ( وَإِذْ غَدَوْتَ ) * . و اگر اين تقدير تقديم و تأخير نكنند هم روا باشد و كلام مستقيم بود [ 257 - ر ] ، و نظم بر جاى خود و معنى راست . مفسّران خلاف كردند در اين روز . حسن بصرى گفت : روز بدر بود ، مقاتل گفت : روز احزاب بود ، ديگر مفسّران گفتند : روز احد بود ، و اين درستتر است ، و دليل بر اين ، قوله تعالى : * ( إِذْ هَمَّتْ طائِفَتانِ مِنْكُمْ أَنْ تَفْشَلا ) * ، و اين روز احد بود . مجاهد و كلبى و واقدى گفتند : رسول - عليه السّلام - بيرون آمد از مدينه پياده تا به احد آمد و به دست خود صف لشكر راست مىكرد تا اگر يكى را از ايشان بديدى كه اندكى از صف خارج بودى اشارت مىكرد كه صف راست دار . محمّد بن اسحاق و سدّى گفتند : چون مشركان به احد فرود آمدند روز چهارشنبه بود . چون خبر به رسول آمد ، كس فرستاد و اصحابان ( 2 ) را بخواند و با ايشان مشورت كرد . و عبد اللَّه ابىّ سلول را بخواند و با او مشورت كرد ، و پيش از آن هرگز نكرده بود . و عبد اللَّه ابىّ و بيشتر انصار گفتند : بيرون نبايد شدن ، هم در مدينه مقام بايد كردن كه ما را عادت چنين رفته است كه : هر گه ( 3 ) از مدينه بيرون شديم مصاب و مغلوب و منهزم شديم ، و هر گه در مدينه مقام كرديم و ايشان به ما آمدند ، غلبه و ظفر ما را بود ، و تو در ميان ما نبودى . اكنون چون وجود تو هست ، اوليتر كه ظفر باشد ما را ، رها كن ( 4 ) اى رسول اللَّه تا خود چه كنند ! ايشان اگر آن جا مقام كنند ، آن مقامى و منزلى بد است ، و اگر در مدينه آيند ما در روى ايشان كارزار كنيم به نيزه و تيغ ، و زنان و كودكان ( 5 ) از بامها به سنگ و تير ، و اگر بروند خايب و خاسر باشند . رسول را - عليه السّلام - اين راى نيك آمد . بعضى دگر صحابه گفتند : اى رسول اللَّه ! اين سگان را چندين محلّ باشد كه ما تقاعد نماييم از قتال ايشان تا گمان برند

--> ( 1 ) . اساس ، وز : بكنى ، با توجّه به دب و ديگر نسخه بدلها تصحيح شد . ( 2 ) . دب ، آج ، لب ، فق ، مب ، مر : اصحاب و ياران . ( 3 ) . دب ، آج ، لب ، فق ، مب ، مر كه . ( 4 ) . مب ، مر : ما را بگذار . ( 5 ) . دب ، آج ، لب ، فق ، مب ، مر ما .